Podstawy

Aby móc maksymalnie skutecznie kontrolować cukrzycę niezbędne jest zrozumienie zmian, jakie zachodzą w organizmie człowieka dotkniętego tą chorobą. Jest to możliwe jedynie przy znajomości procesów fizjologicznych zaangażowanych w metabolizm energetyczny ustroju. Artykuł ten zawiera podstawową wiedzę anatomiczną, histologiczną, fizjologiczną i biochemiczną niezbędną do zrozumienia metabolizmu energetycznego w warunkach fizjologicznych.

Cukier. Kiedy mówimy o cukrze w kontekście cukrzycy mamy zazwyczaj na myśli glukozę. Choć na co dzień dostarczamy do organizmu różne rodzaje cukru zawarte w produktach spożywczych, zanim trafią one do krwiobiegu są przetwarzane do najprostszej formy: glukozy. Glukoza stanowi główne źródło energii dla komórek. Jest to swego rodzaju niezbędne do życia paliwo. Ciało ludzkie jest wyposażone w szereg mechanizmów odpowiedzialnych za utrzymywanie poziomu glukozy we krwi na względnie stałym poziomie, tak by była ona zawsze dostępna dla tkanek. Stan podwyższonego stężenia glukozy we krwi nazywamy hiperglikemią, a obniżonego hipoglikemią.

Poziom glukozy we krwi wzrasta po posiłku, w stopniu adekwatnym do ilości zawartych w nim cukrów. Oprócz samego procentowego udziału węglowodanów (to inna nazwa na cukry) w posiłku ważna jest też szybkość ich uwalniania i wchłaniania do krwiobiegu (indeks glikemiczny). W czasie pomiędzy posiłkami glukoza jest uwalniana z zapasów magazynowanych w wątrobie, dzięki czemu jej stężenie nigdy nie spada poniżej pewnego bezpiecznego poziomu.

Trzustka. Jest narządem położonym w górnej części jamy brzusznej, który pełni różnorodne funkcje metaboliczne. Z punktu widzenia fizjologii wyróżnia się jej część zewnątrzwydzielniczą (egzokrynną), odpowiedzialną za produkcję i uwalnianie enzymów trawiennych do jelita, oraz wewnątrzwydzielniczą (endokrynną), związaną z wydzielaniem hormonów, z których najważniejsza jest insulina. Jest ona produkowana i uwalniana przez komórki β  znajdujące się w obrębie tak zwanych wysp trzustkowych (wysp Langerhansa). Insulina otrzymała swoją nazwę właśnie ze względu na miejsce produkcji. Insula to po łacinie znaczy wyspa. Insulina jest głównym regulatorem stężenia glukozy we krwi.

Insulina. Mimo istnienia wielu hormonów zdolnych podwyższać stężenie glukozy w krwiobiegu, jest tylko jeden, który je obniża: insulina. Jej rola polega na „wprowadzaniu” cząsteczek glukozy do wnętrza komórek. Komórki większości tkanek nie potrafią pobrać glukozy bez pomocy insuliny. Dlatego u osób chorych na cukrzycę typu 1, którzy nie produkują własnej insuliny dochodzi do hiperglikemii, jeżeli nie zostanie ona podana w formie iniekcji. Dochodzi do swoistej „klęski obfitości”. Mimo dużej ilości pożywienia (czyli glukozy) we krwi, komórki głodują, ponieważ nie ma insuliny, która pomogłaby im ją pobrać.

Insulina wiąże się ze swoim receptorem obecnym na powierzchni komórek. Działanie insuliny można porównać tu do klucza, podczas gdy jej receptor jest zamkiem. Gdy insulina połączy się z receptorem, dochodzi to otwarcia molekularnych drzwi dla glukozy (ujmując rzecz mniej metaforycznie receptor insulinowy po związaniu insuliny wysyła sygnał do wnętrza komórki, że potrzebne jest uruchomienie białka transportowego GLUT4, które zwiąże glukozę i przeniesie ją do wnętrza komórki).

Po posiłku, gdy następuje wzrost stężenia glukozy we krwi, dochodzi do wyrzutu insuliny z trzustki. Dzieje się tak, ponieważ organizm chce spożytkować wchłoniętą z pożywienia glukozę wprowadzając ją do komórek. Dzięki działaniu insuliny w ciągu kilku godzin po posiłku dochodzi wyrównania stężenia glukozy we krwi.

 

Andrzej Kulesza

 

Leave a Reply

  

  

  


9 − dwa =

Current month ye@r day *